გათანაბრდება თუ არა ქალების და კაცების საპენსიო ასაკი – საკონსტიტუციო სასამართლომ სარჩელზე გადაწყვეტილება მიიღო

სა­ქარ­თვე­ლოს სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლოს მე­ო­რე კო­ლე­გი­ამ არ და­აკ­მა­ყო­ფი­ლა №1609 კონ­სტი­ტუ­ცი­უ­რი სარ­ჩე­ლი („ბუდუ შე­ყი­ლა­ძე სა­ქარ­თვე­ლოს პარ­ლა­მენ­ტის წი­ნა­აღ­მდეგ“). ამის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცი­ას სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლო ავ­რცე­ლებს.

• რო­გორც გავ­რცე­ლე­ბულ ინ­ფორ­მა­ცი­ა­შია აღ­ნიშ­ნუ­ლი, გან­სა­ხილ­ველ საქ­მე­ზე სა­და­ვოდ გამ­ხდა­რი ნორ­მის შე­სა­ბა­მი­სად, პენ­სი­ა­ზე უფ­ლე­ბის წარ­მო­შო­ბის სა­ფუძ­ვე­ლია სა­პენ­სიო ასა­კის − 65 წლის მიღ­წე­ვა, ხოლო პენ­სი­ა­ზე უფ­ლე­ბა ქა­ლებს წარ­მო­ე­შო­ბათ 60 წლი­დან.

მო­სარ­ჩე­ლის პო­ზი­ცი­ით, პენ­სი­ა­ზე უფ­ლე­ბის წარ­მო­შო­ბის კონ­ტექ­სტში ქა­ლე­ბი და კა­ცე­ბი არ­სე­ბი­თად თა­ნას­წორ სუ­ბი­ექ­ტებს წარ­მო­ად­გე­ნენ. კერ­ძოდ, სა­ხელ­მწი­ფო ბი­უ­ჯეტ­ში, რომ­ლის მეშ­ვე­ო­ბი­თაც ფორ­მირ­დე­ბა სა­პენ­სიო ფონ­დი, რო­გორც და­საქ­მე­ბუ­ლი ქალი, ისე კაცი, თა­ნა­ბა­რი მო­ცუ­ლო­ბით მო­ნა­წი­ლე­ობს. ამას­თა­ნა­ვე, სტა­ტის­ტი­კუ­რი მო­ნა­ცე­მე­ბის მი­ხედ­ვით, ქალ­თა რა­ო­დე­ნო­ბა აღე­მა­ტე­ბა მა­მა­კაც­თა რა­ო­დე­ნო­ბას რო­გორც და­ბა­დე­ბის მაჩ­ვე­ნებ­ლით, ისე სი­ცო­ცხლის ხან­გრძლი­ვო­ბით. შე­სა­ბა­მი­სად, მა­მა­კა­ცე­ბის­თვის სა­პენ­სიო ასა­კის 5 წლით უფრო გვი­ან გან­სა­ზღვრა წარ­მო­ად­გენს სქე­სის ნიშ­ნით დი­ფე­რენ­ცი­რე­ბას, რო­მელ­საც არ გა­აჩ­ნია გო­ნივ­რუ­ლი და ობი­ექ­ტუ­რი გა­მარ­თლე­ბა, რაც ეწი­ნა­აღ­მდე­გე­ბა თა­ნას­წო­რო­ბის უფ­ლე­ბას.

„მო­პა­სუ­ხე მხა­რის გან­მარ­ტე­ბით, სო­ცი­ა­ლურ-ეკო­ნო­მი­კუ­რი პო­ლი­ტი­კის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბი­სას სა­ხელ­მწი­ფოს ფარ­თო დის­კრე­ცია გა­აჩ­ნია. მო­პა­სუ­ხის მი­თი­თე­ბით, ქა­ლებს ხში­რად უწევთ არა­ა­ნა­ზღა­უ­რე­ბა­დი საქ­მი­ა­ნო­ბის შეს­რუ­ლე­ბა ში­ნა­მე­ურ­ნე­ო­ბა­ში, ხოლო ორ­სუ­ლო­ბის, მშო­ბი­ა­რო­ბი­სა და ბავ­შვის მოვ­ლის გამო მათ კა­რი­ე­რა­ში ჩნდე­ბა წყვე­ტე­ბი, რაც ამ­ცი­რებს სა­პენ­სიო და­ნა­ზოგს. ამას­თა­ნა­ვე, ად­რე­უ­ლი სა­პენ­სიო ასა­კი გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია ქა­ლებ­სა და მა­მა­კა­ცებს შო­რის არ­სე­ბუ­ლი სა­ხელ­ფა­სო სხვა­ო­ბით და იმ სტე­რე­ო­ტი­პე­ბით, რომ­ლე­ბიც ქა­ლე­ბის მე­ნე­ჯე­რულ პო­ზი­ცი­ებ­ზე და­წი­ნა­უ­რე­ბას აფერ­ხებს. ამ­დე­ნად, მო­პა­სუ­ხის გან­მარ­ტე­ბით, სა­და­ვო რე­გუ­ლი­რე­ბა ქა­ლებ­სა და კა­ცებს შო­რის სო­ცი­ა­ლურ რე­ა­ლო­ბა­ში არ­სე­ბუ­ლი ფაქ­ტობ­რი­ვი უთა­ნას­წო­რო­ბის და­ბა­ლან­სე­ბას ემ­სა­ხუ­რე­ბა.

სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლომ და­ად­გი­ნა, რომ გა­სა­ჩივ­რე­ბუ­ლი ნორ­მა ით­ვა­ლის­წი­ნებს გან­სხვა­ვე­ბულ მო­პყრო­ბას შე­სა­და­რე­ბელ სუ­ბი­ექ­ტებს, ქა­ლებ­სა და მა­მა­კა­ცებს შო­რის, ხოლო დი­ფე­რენ­ცი­რე­ბის ნი­შანს სქე­სი წარ­მო­ად­გენს. თა­ვის მხრივ, რამ­დე­ნა­დაც სქე­სი არის სა­ქარ­თვე­ლოს კონ­სტი­ტუ­ცი­ის მე-11 მუხ­ლის პირ­ვე­ლი პუნ­ქტით სა­ხელ­დე­ბით გან­სა­ზღვრუ­ლი ნი­შა­ნი, სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლომ დი­ფე­რენ­ცი­რე­ბუ­ლი მო­პყრო­ბის დის­კრი­მი­ნა­ცი­უ­ლო­ბის სა­კი­თხი მკაც­რი ტეს­ტის გა­მო­ყე­ნე­ბით შე­ა­ფა­სა.

სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლომ გან­მარ­ტა, რომ ის­ტო­რი­უ­ლად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი სო­ცი­ა­ლუ­რი რო­ლე­ბის შე­სა­ბა­მი­სად, ქალ­თა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლი ოჯახ­ში ას­რუ­ლებს არა­ა­ნა­ზღა­უ­რე­ბად ზრუნ­ვით და სა­ო­ჯა­ხო შრო­მას. ბავ­შვე­ბის აღ­ზრდა, ხან­დაზ­მუ­ლე­ბი­სა და შე­ზღუ­დუ­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბის მქო­ნე პირ­თა მოვ­ლა, აგ­რეთ­ვე სა­ო­ჯა­ხო საქ­მე­ე­ბის ორ­გა­ნი­ზე­ბა და შეს­რუ­ლე­ბა, სა­ზო­გა­დო­ე­ბის სხვა­დას­ხვა ფე­ნის მიერ, ტრა­დი­ცი­უ­ლად ქა­ლის მო­ვა­ლე­ო­ბად აღიქ­მე­ბა. ამ­გვა­რი გენ­დერუ­ლი გა­ნა­წი­ლე­ბა ქალ­თა შრო­მას სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვად აუ­ცი­ლე­ბელ, თუმ­ცა ეკო­ნო­მი­კუ­რად უხი­ლავ საქ­მი­ა­ნო­ბად აქ­ცევს, რაც მათ შრო­მით ბა­ზარ­ზე სრულ­ფა­სო­ვან ინ­ტეგ­რა­ცი­ას ზღუ­დავს. შე­დე­გად, ქა­ლებს ნაკ­ლე­ბი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა აქვთ, და­საქმდნენ სრულ გა­ნაკ­ვეთ­ზე, და­ი­კა­ვონ სტა­ბი­ლუ­რი და მა­ღა­ლა­ნა­ზღა­უ­რე­ბა­დი პო­ზი­ცი­ე­ბი ან ჰქონ­დეთ უწყვე­ტი პრო­ფე­სი­უ­ლი კა­რი­ე­რა, რაც ხან­დაზ­მუ­ლო­ბი­სათ­ვის რე­გუ­ლა­რულ და საკ­მა­რის და­ნა­ზოგს უზ­რუნ­ველ­ყოფ­და. ამას­თა­ნა­ვე, ორ­სუ­ლო­ბის, მშო­ბი­ა­რო­ბი­სა და ბავ­შვის მოვ­ლის, აგ­რეთ­ვე ახალ­შო­ბი­ლის შვი­ლად აყ­ვა­ნის გამო შვე­ბუ­ლე­ბა, ისე­ვე, რო­გორც ბავ­შვის მოვ­ლა, ხში­რად იწ­ვევს კა­რი­ე­რულ წყვე­ტას, და­საქ­მე­ბის ფორ­მის ცვლი­ლე­ბას ან ნა­ხე­ვარ გა­ნაკ­ვეთ­ზე მუ­შა­ო­ბას. აღ­ნიშ­ნუ­ლი გა­რე­მო­ე­ბე­ბი პირ­და­პირ აი­სა­ხე­ბა ქალ­თა შე­მო­სავ­ლის მო­ცუ­ლო­ბა­ზე, პრო­ფე­სი­ულ წინსვლა­სა და შრო­მი­თი სტა­ჟის უწყვე­ტო­ბა­ზე. შემ­ცი­რე­ბუ­ლი და არას­ტა­ბი­ლუ­რი შე­მო­სა­ვა­ლი, აგ­რეთ­ვე შრო­მი­თი აქ­ტი­ვო­ბის პე­რი­ო­დუ­ლი შე­წყვე­ტა, სა­ბო­ლო­ოდ, გა­ნა­პი­რო­ბებს შე­და­რე­ბით მცი­რე და­ნა­ზოგს და ზრდის ხან­დაზ­მუ­ლო­ბი­სას ეკო­ნო­მი­კუ­რი და­უც­ვე­ლო­ბი­სა და ღირ­სე­უ­ლი ცხოვ­რე­ბის პი­რო­ბე­ბის შე­ზღუდ­ვის რისკს.

და­მა­ტე­ბით, სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლომ გან­მარ­ტა, რომ უმ­რავ­ლეს სფე­რო­ში ქალ­სა და მა­მა­კაცს წარ­მა­ტე­ბუ­ლი და შე­დე­გი­ა­ნი საქ­მი­ა­ნო­ბის ერ­თნა­ი­რი უნა­რე­ბი აქვთ. აღ­ნიშ­ნუ­ლის მი­უ­ხე­და­ვად, გლო­ბა­ლუ­რი მო­ნა­ცე­მე­ბი ადას­ტუ­რებს, რომ ქალ­თა სა­შუ­ა­ლო ანა­ზღა­უ­რე­ბა სის­ტე­მუ­რად ჩა­მორ­ჩე­ბა კაც­თა სა­შუ­ა­ლო ანა­ზღა­უ­რე­ბას. აღ­ნიშ­ნუ­ლი სხვა­ო­ბის გან­მა­პი­რო­ბე­ბელ ფაქ­ტო­რებს შო­რის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ად­გი­ლი უკა­ვია შრო­მით გა­რე­მო­ში დამ­კვიდ­რე­ბულ გენ­დერულ სტე­რე­ო­ტი­პებს, რომ­ლე­ბიც მა­მა­კაცს ლი­დე­რულ, გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის მიმ­ღებ და მა­ღა­ლა­ნა­ზღა­უ­რე­ბად პო­ზი­ცი­ებ­თან აკავ­ში­რებს. ამას­თა­ნა­ვე, ქალ­თა და­საქ­მე­ბის მა­ღა­ლი კონ­ცენ­ტრა­ცია შე­და­რე­ბით და­ბა­ლა­ნა­ზღა­უ­რე­ბად სექ­ტო­რებ­ში, კი­დევ უფრო აძ­ლი­ე­რებს სა­ხელ­ფა­სო უთა­ნას­წო­რო­ბას. შე­დე­გად, ქა­ლი­სა და მა­მა­კა­ცის შე­მო­სა­ვალს შო­რის სხვა­ო­ბა არა მხო­ლოდ ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი არ­ჩე­ვა­ნის, არა­მედ სტრუქ­ტუ­რუ­ლი და კულ­ტუ­რუ­ლი ფაქ­ტო­რე­ბის ერ­თობ­ლი­ვი მოქ­მე­დე­ბის შე­დე­გია.

შე­სა­ბა­მი­სად, ხსე­ნე­ბუ­ლი გა­რე­მო­ე­ბე­ბის მხედ­ვე­ლო­ბა­ში მი­ღე­ბით, სა­კონ­სტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თლომ და­ად­გი­ნა, რომ სა­და­ვო ნორ­მით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი დი­ფე­რენ­ცი­რე­ბა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი ლე­გი­ტი­მუ­რი მიზ­ნის მიღ­წე­ვას ემ­სა­ხუ­რე­ბო­და, რის გა­მოც, №1609 კონ­სტი­ტუ­ცი­უ­რი სარ­ჩე­ლი არ დაკ­მა­ყო­ფილ­და.

გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბას თან ერ­თვის მო­სა­მარ­თლე თე­ი­მუ­რაზ ტუ­ღუ­შის გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი აზრი.

და­ვის სა­გა­ნი: „სა­ხელ­მწი­ფო პენ­სი­ის შე­სა­ხებ“ სა­ქარ­თვე­ლოს კა­ნო­ნის მე-5 მუხ­ლის პირ­ვე­ლი პუნ­ქტის კონ­სტი­ტუ­ცი­უ­რო­ბა სა­ქარ­თვე­ლოს კონ­სტი­ტუ­ცი­ის მე-11 მუხ­ლის პირ­ველ პუნ­ქტთან მი­მარ­თე­ბით”, – ნათ­ქვა­მია ინ­ფორ­მა­ცი­ა­ში.